Jakie właściwości musi posiadać woda zdatna do picia?

Woda zdatna do picia to nie tylko „przezroczysta ciecz z kranu”. Z punktu widzenia przepisów i zdrowia woda musi spełnić szereg wymagań mikrobiologicznych, chemicznych i organoleptycznych. W Polsce obowiązują normy oparte na unijnych dyrektywach dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Dla Ciebie jako mieszkańca Łodzi najprościej: woda ma być bezpieczna, bezpiecznie doprowadzona instalacją i po prostu nadająca się do codziennego picia.

Poniżej wyjaśniam, jakie cechy powinna mieć woda pitna, co oznaczają parametry z wyników badań (np. ze studni) oraz na co zwracam uwagę jako hydraulik, gdy klient pyta, czy „ta woda z kranu jest w ogóle dobra”.

Bezpieczeństwo biologiczne – brak bakterii i pasożytów

Podstawowy warunek wody zdatnej do picia to bezpieczeństwo mikrobiologiczne. W praktyce oznacza to, że w wodzie nie mogą występować:

• bakterie kałowe, przede wszystkim E. coli – dopuszczalne stężenie: 0 w 100 ml wody,
• paciorkowce kałowe (enterokoki),
• inne chorobotwórcze mikroorganizmy mogące wywoływać biegunki, zatrucia, zapalenia przewodu pokarmowego.

Stąd właśnie dezynfekcja wody w wodociągach (np. chlorowanie lub inne metody uzdatniania). Minimalny zapach chloru, który czasem czujesz w łazience, nie jest „chemią na zapas”, tylko gwarancją, że woda przejście z ujęcia, przez sieć i Twoją instalację przeszła w warunkach ograniczających rozwój bakterii.

W przypadku wody ze studni mikrobiologia to absolutna podstawa. Wynik z: E. coli, enterokoki, ogólna liczba bakterii powyżej normy oznacza, że woda nie nadaje się do picia bez uzdatnienia, nawet jeśli wygląda i smakuje dobrze.

Czystość chemiczna – brak toksyn ponad normę

Drugi filar to skład chemiczny wody. Woda pitna nie może zawierać podwyższonych stężeń substancji, które przy długotrwałym spożyciu szkodzą zdrowiu. Najczęściej w badaniach spotkasz takie parametry jak:

• azotany i azotyny – ich nadmiar jest niebezpieczny szczególnie dla małych dzieci,
• żelazo i mangan – zbyt wysokie stężenia brudzą armaturę, dają kolor i posmak, a w studniach świadczą często o problemach z ujęciem,
• siarczany, chlorki, sód – wpływają na smak i przewodność elektryczną wody,
• metale ciężkie (np. ołów, kadm) – mogą pochodzić ze starych rur i armatury, szczególnie w bardzo starych budynkach,
• substancje organiczne – np. pestycydy, produkty przemysłowe (w pobliżu składowisk odpadów, terenów rolniczych, starych zakładów).

Wodociągi miejskie prowadzą regularne badania i muszą mieścić się w normach określonych w przepisach – jeśli parametry są przekroczone, sanepid wydaje komunikat i woda nie jest dopuszczona do picia z kranu. Problem zaczyna się tam, gdzie korzystasz z własnej studni i nie robisz badań przez 10–20 lat.

Właściwości organoleptyczne – smak, zapach, barwa

Dobra woda pitna powinna być:

• bez wyraźnego zapachu (poza lekką wonią chloru w przypadku wody wodociągowej),
• przezroczysta, bez zmętnień, zawiesin i osadu,
• bez metalicznego, gorzkiego lub „stęchłego” posmaku.

Z praktyki hydraulika w Łodzi:

• żółta lub brązowa woda po odkręceniu kranu często wynika ze starych, zardzewiałych rur, a nie z samego wodociągu,
• czarny osad i przebarwienia mogą wskazywać na problem z manganem albo na „martwe odcinki” instalacji, gdzie woda stoi,
• zapach „zgniłych jaj” może oznaczać obecność siarkowodoru (częstsze w studniach).

Sam wygląd czy smak nie zastąpią badań laboratoryjnych, ale jeśli woda wyraźnie mętnieje, zmienia barwę lub pachnie nietypowo – jest to sygnał, żeby zlecić analizę i obejrzeć instalację.

pH, twardość wody i kamień – co jest „w normie”?

W polskich przepisach zakres pH wody pitnej to zwykle około 6,5–9,5. W praktyce:

• woda zbyt kwaśna (niskie pH) może przyspieszać korozję instalacji,
• woda zbyt zasadowa (wysokie pH) bywa nieprzyjemna w smaku i gorzej współpracuje z niektórymi środkami myjącymi.

Twardość wody to temat, który mieszkańcom Łodzi daje się we znaki na co dzień – osad na bateriach, w czajniku i na kabinie prysznicowej. Twardość zależy od zawartości wapnia i magnezu. Woda:

• zbyt miękka (bardzo niska twardość) może sprzyjać korozji i „wymywaniu” metali z instalacji,
• średnio twarda i twarda jest zdrowsza z punktu widzenia minerałów, ale powoduje osadzanie się kamienia i szybsze zużycie armatury oraz urządzeń.

W większości łódzkich mieszkań woda ma twardość od średniej do dość wysokiej. Z technicznego punktu widzenia nie dyskwalifikuje to jej jako wody pitnej, ale oznacza:

• konieczność częstszego odkamieniania baterii, głowic i sprzętu,
• sens stosowania zmiękczaczy przy kotłach, pralkach, zmywarkach (szczególnie w domach),
• przy wrażliwych urządzeniach – kontrolę instrukcji producenta.

Więcej o tym, jakie znaczenie ma twardość wody pitnej w Łodzi, opisałem w osobnym artykule na blogu.

Woda z kranu a woda ze studni – co mówią wyniki badań?

Woda z wodociągu miejskiego jest badana regularnie – gmina i sanepid kontrolują, czy parametry są zgodne z rozporządzeniem. Inaczej jest z wodą z prywatnej studni:

• nikt jej za Ciebie nie bada – to obowiązek właściciela,
• parametry mogą się zmieniać w czasie (np. po intensywnych opadach, pracach budowlanych w okolicy, zmianach w rolnictwie),
• wynik powyżej normy dla E. coli, azotanów, żelaza czy manganu oznacza konieczność uzdatniania albo nawet czasowego zakazu picia wody.

Jeśli mieszkasz pod Łodzią i korzystasz ze studni, rozsądnym minimum jest:

• kompletne badanie w akredytowanym laboratorium co kilka lat,
• dodatkowe badanie po większych remontach, podtopieniach, zmianach w okolicy,
• przegląd instalacji w domu – szczególnie jeśli część instalacji wykonana jest ze starych materiałów (stal, ołów, „kombinacje” z lat 70.).

Instalacja wewnętrzna – gdzie kończy się wodociąg, a zaczynają problemy hydrauliczne?

Nawet najlepsza woda z sieci może „zepsuć się” po drodze w budynku. Jako hydraulik często widzę sytuacje, gdzie:

• od przyłącza do mieszkania woda ma bardzo dobrą jakość,
• a w kranie pojawia się rdza, mętność, cząstki osadu – przez stare, zarastające rury.

Typowe problemy instalacji to:

• stare rury stalowe – korozja, rdza, zacieki na armaturze,
• stare instalacje ołowiane – ryzyko przenikania ołowiu do wody, szczególnie przy długich przestojach,
• martwe odcinki rur (niewykorzystywane fragmenty instalacji) – woda stoi, psuje się, tworzy osady i biofilm,
• zamontowane „po drodze” filtry, których nikt nie serwisuje – po czasie stają się źródłem zanieczyszczeń zamiast zabezpieczeniem.

Dlatego przy modernizacji łazienki czy kuchni warto nie tylko wymienić baterie, ale także odnowić instalację wodną. O tym, jakie materiały sprawdzają się obecnie najlepiej, piszę w osobnym wpisie: Jakie są podstawowe materiały używane do budowy instalacji hydraulicznych?

Kiedy warto zlecić badanie wody i konsultację z hydraulikiem?

Z mojego doświadczenia w Łodzi i okolicach warto to zrobić, gdy:

• woda nagle zmienia barwę, zapach lub smak,
• na armaturze i w czajniku pojawia się więcej osadu niż zwykle,
• masz częste problemy z kamieniem w kotle, bojlerze, zmywarce,
• korzystasz ze studni i nie masz świeżego badania,
• mieszkasz w starym budynku z nieznaną historią instalacji wodnej.

Kompleksowe spojrzenie to zwykle:

• badanie wody w laboratorium,
• oględziny instalacji (materiał rur, wiek, stan armatury),
• w razie potrzeby – dobranie filtra, zmiękczacza lub modernizacja instalacji.

A jeśli chcesz pójść krok dalej, zajrzyj także do wpisu: Jak skutecznie oszczędzać wodę w gospodarstwie domowym? – dobra jakość wody i rozsądne zużycie idą ze sobą w parze.